Cehalet bir Mazeret midir Değil midir

Cehalet bir Mazeret midir Değil midir

Yazan Esad Mansur

Soru: Bazı kişiler Müslümanların cahilliklerini “Cehalet bir mazeret değildir.” diyerek kolayca küfürle itham ediyor. Sorum; cehalet mazeret midir değil midir?

Cevap: Şer’î mazeret, ancak “Şer’î hükümlerin mazeret olarak saydığı” hâllerdir. Şer’î ruhsatlar, şer’î mazeret olarak kabul edilir.


İnsanın kaldıramayacağı şey, “iradesi dışında” meydana gelen bir hâl, unutmak ve hata yapmak şer’î mazeret olarak sayılmıştır. Allah (cc) şöyle buyurmuştur:


[لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا]

“Allah, hiç kimseyi gücünün üstünde bir şeyle mükellef kılmaz. (Herkesin) kazandığı (iyilik) lehine ve işlediği (kötülük) ise aleyhinedir. Rabbimiz, eğer unuttuk veya hata yaptıysak, bizi hesaba çekme.” [Bakara Suresi 285]


Allah (cc) şöyle buyurmuştur:


[وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا]

“Bir hata yapmışsanız, size günah yoktur. Fakat kalplerinizin kasıtlı olarak yaptıkları böyle değildir (günahınız vardır). Allah, bağışlayan ve merhamet edendir.” [Ahzab Suresi 5]


Ayrıca insan bir şeye “zorlanırsa ve bu zorlamaya karşı gelemiyorsa onu defedemiyorsa” bu bir şer’î mazeret olarak sayılmıştır.

Rasulullah (sas) şöyle buyurmuştur:


[إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنْ أُمَّتِي الْخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ]

“Ümmetim üzerinden şu üç husus kaldırıldı (hesaba çekilmezler): Hata yapmak, unutmak ve zorlandıkları şey.” [Taberani, Ebu Hatim]

Rasulullah (sas) şöyle de buyurmuştur:


[رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَشِبَّ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَعْقِلَ]

“Şu üç kişi hakkında kalem kaldırıldı (günah yazılmaz): Uyanıncaya kadar uykuda bulunan, büyüyünceye kadar küçük olan ve ayılıncaya veya aklı yerine gelinceye kadar deli olan.” [İbni Hanbel, Tirmizi, İbni Hibban]


Mesela oruçla ilgili mazeret yolculuk, hastalık ve tutmaya gücü olmamaktır.


[فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ]

“Sizden her kim hasta yahut yolcu olursa (tutamadığı günler kadar) diğer günlerde kaza eder. (İhtiyarlık veya şifa umudu kalmamış hastalık gibi devamlı mazereti olup da) oruç tutmaya güçleri yetmeyenlere bir fakir doyumu kadar fidye gerekir.” [Bakara Suresi 184]


Bir kısım bedeviler cihada gitmeyince Allah (cc) onlara sert şekilde çattı, onları kötüledi ve elim azapla tehdit etti.

Onlar ise değişik bahaneler göstermeye başladılar. “Mallarımız ve çocuklarımız bizi meşgul etti, bizi affet” dediler. Bu onlardan kabul edilmedi. Zira bu meşguliyet, asla şer’î mazeret değildir.

Fetih Suresi 11-16. ayetleri bu konuya değinmektedir. Ancak Allah-u Teâlâ “kör, topal ve hastaları” cihad farzından müstesna kılarak şöyle buyurmuştur:


[لَيۡسَ عَلَى الۡاَعۡمٰى حَرَجٌ وَّلَا عَلَى الۡاَعۡرَجِ حَرَجٌ وَّلَا عَلَى الۡمَرِيۡضِ حَرَجٌ‌]

“(Cihada gitmemek için) kör, topal ve hasta olanların günahı yoktur.” [Fetih Suresi 17]


Cihad gibi bir farzı yapmamak için “kör, topal ve hasta” olmak şer’î mazeret sayılmıştır. Fakat bunlar asla “namaz kılmamak için bir mazeret” olarak görülmemiştir. Namaz farzını Müslüman nasıl kılabiliyorsa öyle kılmaya çalışmalıdır.

                                                                  
“Cihada gitmemek için bahaneler uyduranları” Allah (cc) Tevbe Suresi’nde teşhir etmektedir. Onları “mazeretçiler, mazeret uyduranlar” olarak adlandırmıştır:


[وَجَآءَ الۡمُعَذِّرُوۡنَ مِنَ الۡاَعۡرَابِ لِيُؤۡذَنَ لَهُمۡ وَقَعَدَ الَّذِيۡنَ كَذَبُوا اللّٰهَ وَرَسُوۡلَهٗ‌ ؕ سَيُصِيۡبُ الَّذِيۡنَ كَفَرُوۡا مِنۡهُمۡ عَذَابٌ اَلِيۡمٌ‏]

“Bedevilerden mazeretçiler senden izin almaya geldiler. Allah ve Rasulü’nü yalanlayanlar (cihada gitmemek için) oturdular, geri kaldılar. Onlardan kâfir olanlara acılı azap dokunacaktır.” [Tevbe Suresi 90]


“İslâm davetini yüklenmek” her Müslümana farzdır. Yüklenirken engel bir durumu olursa yukarıdaki şer’î mazeretler geçerlidir. Fakat “mallar ve çocuklarla meşgul olmak” hiçbir şekilde şer’î mazeret sayılmamıştır. Bu nedenle farzlar terk edilirse günahkâr olunur.


Kadınlar için ise ayrıca özel mazeretler vardır. Bazı şer’î hükümleri yerine getirmekle ilgili bazı hâllerde şer’î mazeretleri vardır: Hamile olmak, doğum yapmak, âdet görmek, dışarıya gitmek için kocasının iznini almak ve yolculuk yapmak için mahreminin bulunması gibi…


Bazı hâllerde cehalet, cahillik, şer’î mazeret sayılır.

 
Allah (cc) birçok ayette “şirk, küfür veya bir kötülük yapmayı” nehyederken bunu “bilerek” yapmayın demektedir. Şöyle buyurmuştur:


[الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً وَالسَّمَاء بِنَاء وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَّكُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ لِلّهِ أَندَاداً وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ]

“O, yeryüzünü size bir döşek ve göğü de bir bina (bir çatı) olarak kıldı. Gökten su indirip onunla size rızk olmak üzere ürünler meydana getirdi. Artık Allah’a bile bile eş koşmayın.” [Bakara Suresi 22]


[وَلَا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَكْتُمُوا الْحَقَّ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ]

“Bilerek hakkı bâtıl ile karıştırmayın, hakkı gizlemeyin.” [Bakara Suresi 42]


[وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ]

“Mallarınızı aranızda haksız sebeplerle yemeyin. Kendiniz bilip dururken, insanların mallarından bir kısmını haram yollardan yemeniz için o malları hâkimlere (idarecilere veya mahkeme hâkimlerine) vermeyin.” [Bakara Suresi 188]

Muaviye bin Hakem’den şöyle rivayet edilmiştir:


[مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ إِنَّ هَذِهِ الصَّلاَةَ لاَ يَصْلُحُ فِيهَا شَىْءٌ مِنْ كَلاَمِ النَّاسِ إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ]

“Biz, Allah’ın Rasulü SallAllahu Aleyhi ve Sellem ile beraberdik. Kavimden bir adam, aksırdı. Ben de Allah sana rahmet/merhamet etsin dedim. (Allah’ın Rasûlü SallAllahu Aleyhi ve Sellem) ona güzel şekilde şöyle dedi: bizim bu namazımızda insanların kelamından bir şey doğru değildir. Ancak, onda tesbihat tekbir ve Kur’an vardır.” [Müslim]

Ona namazını iade et, tekrar kıl demedi.


Burada “cahilce söylediğinden dolayı” Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem ona namazı iade et demedi. Şu hâlde cahillik bir şer’î mazerettir.


Zina yaptığını itiraf eden bir kimseye Rasulullah (sas) [فَهَلْ تَدْرِي مَا الزِّنَا] “Zinanın ne olduğunu biliyor musun?” diye sordu. [Ebu Davud]

Eğer bunun ne olduğunu bilmezse hüküm farklıdır.

II. Râşid Halife Ömer (Ra), “bir kadın, kölesiyle yakın ilişki kurunca” onu recmetmek istedi. Kadın “bir ayete dayanarak bunu yaptığını” söyleyince Halife, Sahabeler RadiyAllahu Anhum ile istişare yaptı. Dediler ki: “Kadın ayeti yanlış tevil etti, ona bu ceza verilmez. Halife ona zina cezası vermedi.”

Ardından, aralarındaki bağın tamamen kopması için erkek köleyi kadından ayırmış (satılmasını veya uzaklaştırılmasını emretmiş) ve bu ilişkiyi tamamen sonlandırmıştır. [İbniCerir ve Beyhaki]


Bir bedevi mescide bevledince (çişini yapınca) insanlar ona karşı bir şey yapmaya ve söylemeye (azarlamak, dövmek vs.) kalkıştılar. Rasulullah (sas) şöyle buyurdu:


[دَعُوهُ وَهَرِيقُوا عَلَى بَوْلِهِ سَجْلاً مِنْ مَاءٍ أَوْ ذَنُوبًا مِنْ مَاءٍ فَإِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَ]

“Onu bırakın (bevlini) tamamlasın. Onun bevli üzerine bir kova su dökün. Siz kolaylaştırıcı insanlar olarak gönderildiniz, zorlaştırıcı insanlar olarak gönderilmediniz.” [Buhari]


Bu bedevi bunu cehaletle yapmıştı, Rasulullah (sas) bir cahile bu şekilde davranmayı emretti. Sonra ona doğrusunu öğretmek gerekir.


İslâm cehaleti veya cahilliği kötülemiştir. Birçok ayet ve hadiste ilim ve öğrenmeyi teşvik etmiş, ilmi talep etmeyi farz kılmıştır. Yine ilim sahiplerine sormayı da talep etmiştir.


[فَسۡـــَٔلُوۡۤا اَهۡلَ الذِّكۡرِ اِنۡ كُنۡتُمۡ لَا تَعۡلَمُوۡنَ]


“Eğer bilmiyorsanız zikir ehline (âlimlere) sorun.” [Enbiya Suresi 7]


Allah insanlara öğretmek için Rasuller ve Peygamberler gönderdi. Ancak bu şekilde artık bir bahaneleri kalmaz.


[وَمَا كُنَّا مُعَذِّبِيۡنَ حَتّٰى نَبۡعَثَ رَسُوۡلًا]

“Bir Rasul göndermesek kimseye azap vermeyiz.” [İsra Suresi 15]


Rasul geldiğine göre, insan bir şeyin hükmünü bilmediğinde önce sormalı, ondan sonra ona göre hareket etmelidir.

Fakat bu kimsenin öğrenmesi zor ise mazeretlidir; okuma yazması yoksa veya ona öğretebilecek kimse yoksa mazeretli olur.

O bedevi gibi çölde, Afrika ormanlarında ve buna benzer yerlerde kaldığı yerden dolayı şer’î hükümleri bilemiyorsa mazeretli olur.


Burada da bilen Müslümanlar üzerine büyük mesuliyet düşer. Onlar, Müslümanlara ve sair insanlara tebliğ etmeye ve öğretmeye çalışmalıdırlar. Bu nedenle de “İslâm davetini taşımak” Müslümanlara farzdır.


Birçok yerde insanlar “cehalet içerisinde” yaşamaktalar. İslâm’ın ne olduğunu hiç mi hiç bilmiyorlar.

Yine birçok Müslüman da cehalet içerisindedir. İslâm’ı doğru dürüst bir yerden öğrenememektedirler. Hatta İslâm memleketlerinde kurulan tüm nizamlar da okullarında Müslümanlara İslâm’ı öğretmemektedir.

Dolayısıyla Müslümanlar şer’î hükümler açısından cahil olarak yetişmektedirler.


Yakında Allah’ın izniyle İslam Devleti kurulunca ilkokullardan itibaren derslerin en az yarısı İslâm’la ilgili olacaktır.

Böylece okul boyunca Müslüman çocuk; “Akaid, fıkıh, usulü fıkıh, tefsir, siyer, Arapça ve hayatla ilgili hemen hemen İslâm’ın bütün hüküm ve fikirleri” öğrenmiş olacaklar. Cehalet kalkacaktır ve İslâm şahsiyetine sahip olacaklardır inşaAllah.

Ondan sonra da “kendi kendilerini geliştirecekler veya yüksekokullara gidecekler, ilim sahipleri” olacaklardır. Bu şekilde birçok âlim ve müçtehit kimse yetişecek ve insanlara her konu hakkında şer’î hükmü insanlara verebileceklerdir.


Tags:

 
 
 

Bir yanıt yazın